Voetzorg voorkomt
problemen

Alles over de diabetische screening

Van alle complicaties bij de ziekte diabetes zijn voetcomplicaties de meest ernstige. Dit komt omdat deze complicaties vaak invaliderend zijn en ervoor zorgen dat mensen hun afhankelijkheid verliezen. Een kwart van alle mensen met diabetes krijgt te maken met een diabetische voet.

Hiervan krijgt ongeveer vijftien procent een ulcus (diabetische wond) aan de voet, wat in vier procent van de gevallen leidt tot amputatie van de voet. Meer dan zeventig procent van de diabetespatiënten die een amputatie hebben ondergaan, overlijdt binnen vijf jaar na de amputatie. Je kunt daarom stellen dat de diabetische voet een ernstige bedreiging is voor de gezondheid van mensen met diabetes. Daarnaast is het ook de duurste complicatie van diabetes.

Om het risico op het krijgen van een diabetische wond zo klein mogelijk te houden, moeten de voeten van diabetespatiënten tenminste jaarlijks gescreend worden.

Hoe is de screening georganiseerd?

Afhankelijk van wie de hoofdbehandelaar is, kan  screening via de huisarts of specialist worden geregeld. De voetenscreening kan door verschillende professionals worden uitgevoerd, zoals de praktijkondersteuner, diabetesverpleegkundige, podotherapeut, pedicure met diabetescertificaat of medisch pedicure. Zij zullen de bevindingen altijd overbrengen aan de hoofdbehandelaar.

De bevindingen van de screening worden uitgedrukt in een bepaalde score, de zogenaamde Simm’s classificatie (0 t/m 3). Deze score zegt iets over het risico dat de patiënt loopt om een ulcus te krijgen. Hoe groter het getal, des te hoger is het risico en des te vaker zal  een controle plaatsvinden. Naar aanleiding van de Simm’s classificatie wordt bepaald hoe vaak de patiënt opnieuw ter controle gescreend moet worden. In tabel 1 staan de Simm’s classificaties genoemd, het risicoprofiel (de gevonden bedreigingen) en de frequentie waarin de controle gedaan moet worden. Bij patiënten met Simm’s  3 of bij aanwezigheid van een langer bestaande wond (ulcus) wordt bij voorkeur verwezen naar een multidisciplinair voetenteam voor consultatie en advies over preventie en behandeling.

Classificatie

Risicoprofiel 

Controle frequentie

Simm’s  0 

Geen verlies PS* of PAV**

1 keer per 12 maanden

Simm’s  1 

Verlies PS of PAV, zonder tekenen van lokaal verhoogde druk

1 keer per 6 maanden

Simm’s  2

 

Verlies PS in combinatie met PAV

Verlies PS in combinatie met tekenen van lokaal verhoogde druk

Verlies PS in combinatie met PAV en tekenen van lokaal verhoogde druk

Verlies PAV in combinatie met verhoogde druk

1 keer per 3 maanden

 

Simm’s  3 

Ulcus of amputatie in voorgeschiedenis 

1 keer per 1-3 maanden

*   PS    = Protectieve (beschermende) sensibiliteit

** PAV = Perifeer arterieel vaatlijden

 Tabel 1: Gemodificeerde Simm’s Classificatie

Wat doet de behandelaar bij een screening?                                                        

Bij een screening moet bepaald worden of de patiënt gevoelsverlies heeft, of de bloedvaten aangetast zijn en of er drukplekken aan de voeten te zien zijn. Dit zijn namelijk de risicofactoren voor het ontstaan van een ulcus. De voeten worden helemaal nagekeken en tevens wordt de patiënt voorgelicht over de risico’s en de mogelijkheden ter voorkoming van complicaties met betrekking tot de voeten.

Hieronder wordt de screening beschreven, over de precieze metingen kunt u  meer lezen bij ‘Meten is weten’.

Anamnese

Eerst zal de behandelaar een aantal vragen stellen over de voorgeschiedenis, die relevant zijn om een goed beeld te vormen van de gehele mens die voor hem/haar zit.  Deze anamnese is ook erg belangrijk om eventuele hulpvraag naar boven te krijgen en verder uit te diepen. De behandelaar stelt vragen over de diabetes (type, medicatie, hoe lang al, HbA1c-waarde, of er eerder een ulcus of een amputatie geweest is) en probeert te achterhalen of er problemen of beperkingen zijn die met gevoelsuitval of vaatproblemen samenhangen.

In verband met de risico’s kunnen er vragen gesteld worden over de leefsituatie van de patiënt en of deze zijn eigen voeten nog kan zien en verzorgen. Ook rookgedrag en alcoholgebruik kunnen ter sprake komen. Wat weet de patiënt zelf over de risico’s van voetproblemen bij diabetes? Kennis hierover is heel belangrijk bij het voorkomen van diabetische wonden. Als de behandelaar over de kennis van de patiënt twijfelt, zal hij of zij deze goed informeren.

Inspectie

Vervolgens kijkt de behandelaar naar de voeten. Zijn er drukplekken (in tabel 1 ‘Tekenen van lokaal verhoogde druk’ genoemd)? Hij of zij let op verschillende aspecten van de huid, zoals verkleuringen, wondjes, diabetisch ulcus, eelt, schimmelinfecties, de mate van zweten en kwaliteit van de huid. Dat geldt ook voor de huid tussen de tenen en de nagels. Is er sprake van verdikking rond de enkels, doordat de patiënt vocht vasthoudt (oedeem)?

Verder wordt gelet op de vorm en stand van de voeten en  benen. Is er sprake van een holle voet, zijn er klauwtenen? Zijn er andere vervormingen zoals, X-benen?

Voelen van de temperatuur

De behandelaar kijkt ook of er temperatuurverschillen zijn tussen de linker en rechter voet. Dit wordt met de rug van de hand gevoeld of gemeten met een huidthermometer.

Testen van de bloedvaten

Vervolgens worden de slagaders gevoeld op pulsaties (bloeddoorstroming). In een gezonde situatie zijn twee slagaders te voelen, een op de wreef van de voet en een achter de binnenkant van de enkel. Als bloedvaten dichtslibben en de doorstroming van het bloed niet meer gevoeld kan worden, betekent dit een verhoogd risico voor het krijgen van een ulcus. Dit wordt in tabel 1 aangeduid met ‘Verlies aan PAV’.

Testen van de oppervlakkige sensibiliteit

Het belangrijkste onderdeel van de screening vormt het testen van de oppervlakkige sensibiliteit, ofwel nagaan of de patiënt nog voldoende voelt. Dit is erg belangrijk omdat bij gebrek aan gevoel snel een wondje kan ontstaan dat niet wordt opgemerkt.

De behandelaar meet dit door een apparaatje op specifieke plaatsen tegen de voetzool te drukken. De patiënt heeft de ogen hierbij gesloten, zodat het apparaatje alleen door te voelen kan worden waargenomen.

Meer details over deze test vindt u bij ‘Meten en weten’.

Als blijkt dat te vaak niets wordt gevoeld, dan betekent dit dat  het beschermende gevoel (protectieve sensibiliteit) van de huid onvoldoende is en dat het risico op het krijgen van een ulcus  is verhoogd. Er wordt dan gesproken over sensibele neuropathie. In tabel 1 wordt dit aangegeven als ‘Verlies PS’.

Testen van het diepe gevoel

Met een 128 Hz stemvork die tot trillen wordt gebracht, onderzoekt de behandelaar of de patiënt de trillingen voelt als deze op bepaalde botdelen van de voet gezet wordt. Dit zegt iets over het risico om te vallen of drukplekken te ontwikkelen door mechanische stress bij het lopen op een oneffen ondergrond, zoals keien of scheefliggende stoeptegels.

Testen op bewegingsbeperkingen

De bewegingsuitslagen van het enkelgewricht en het grote teen gewricht worden getest. Hierbij zit de patiënt meestal op de behandelstoel. Als de voeten niet meer normaal kunnen afwikkelen door bewegingsbeperkingen zal  compensatie plaatsvinden, waardoor andere structuren in de voet overbelast raken en er eelt of likdoorns kunnen ontstaan. Deze kunnen op hun beurt ook weer tot overdruk  leiden. Een ulcus kan het gevolg zijn.

Voetafdruk

Met een blauwdruk van de voet wordt gekeken of er bepaalde drukpunten zijn die extra risico lopen. Deze blauwdruk wordt  bewaard, zodat bij volgende controles gecontroleerd kan worden of er iets veranderd is in de stand van de voet of de belasting onder de voet.

Schoeninspectie

De schoenen worden gecontroleerd op lengte, breedte, pasvorm, stevigheid, hakhoogte, materiaal, stiksels, oneffenheden in de schoen en slijtagepatroon van de zool. Ook de sokken en panty’s worden op randen gecontroleerd. Alles wat tot drukplekken op de voet kan leiden is een risico voor het krijgen van een ulcus. Tevens zal aan de hand van deze inspectie een uitgebreid persoonlijk advies plaatsvinden met betrekking tot het te dragen schoeisel. Het is dan ook erg belangrijk om de schoenen die het meest worden gedragen aan te trekken wanneer men naar een screening gaat of deze in elk geval  mee te nemen, om een zo goed mogelijke beoordeling en advies te kunnen geven.

Conclusie en vervolgtraject

Op grond van de informatie uit de screening maakt de behandelaar een conclusie in de vorm van een Simm’s classificatie. Dit zegt iets over het risicoprofiel van de patiënt. Hieruit volgt de actie die vervolgens ondernomen wordt.

Bij Simm’s  0 vindt geen actie plaats, maar wel advisering, informatieverstrekking en vervolgcontrole na 1 jaar.

Bij Simm’s  1 wordt geadviseerd de voeten door een medisch pedicure of een pedicure met diabetische aantekening te laten verzorgen. De volgende screening vindt plaats na 6 maanden.

Patiënten met een hoger risicoprofiel, Simm’s  2 en 3 worden na 3 maanden door de podotherapeut opnieuw gecontroleerd of zelfs met een kortere tussenpose, afhankelijk van de noodzaak. In het geval van een actief ulcus zal de podotherapeut de behandeling ervan op zich nemen en afhankelijk van de status van het ulcus de patiënt zeer regelmatig moeten  behandelen.  Aan het eind van de screening of behandeling vindt altijd  rapportage plaats over de bevindingen naar de behandelend arts.

Het kan ook zo zijn dat er uit het onderzoek een aantal bevindingen komen die meteen behandeling vereisen, zoals een dreigende ingroeiende nagel, een dikke eeltplaat met een donkere verkleuring of standafwijkingen. Dan zal de podotherapeut meteen een therapie opstarten in overleg met de behandelend arts.

Als er een voetenpoli in het ziekenhuis aanwezig is, kan de patiënt hier naartoe. Hierbij werkt een multidisciplinair team samen, waaronder een vaatchirurg, revalidatiearts, podotherapeut, gipsverbandmeester, wondverpleegkundige en soms een orthopedisch schoenmaker. Op deze manier kan  de meest adequate therapie gekozen  worden. Als zo’n voetenteam niet in de buurt aanwezig is, zal de podotherapeut de patiënt met een slecht genezend of geïnfecteerd ulcus verwijzen naar de vaatchirurg.

Hierover leest u meer onder ‘multidisciplinaire aanpak’ en ‘de voetenpoli’.

Deel |

Download brochure Diabetes

In dit themaboekje hebben wij alle belangrijke informatie rondom dit thema gebundeld in een handig PDF document. Download het boekje nu.

Download

Bel mij voor een afspraak

Wilt u een afspraak maken? Druk dan op de knop en vul het formulier in. Een van onze medewerkers belt u dan terug op een tijdstip dat het u gelegen komt.

Bel mij