Voetzorg voorkomt
problemen

Meten is weten!

Meten is weten is een gevleugelde uitspraak. Meten wordt in dit geval gedefinieerd als het verzamelen van gegevens, in maat en getal, van de eigenschappen van de voet. Hieronder volgen de metingen die kunnen worden verricht ter indicatie van de risicofactoren voor een diabetische voet.

Het doel hiervan is om complicaties te voorkomen. Ook wordt ingegaan op de meting van een ulcus.

Voor informatie over de diabetische voet en screening zie ‘Diabetes en voeten’ en ‘Alles over diabetische screening’.

HbA1c waarde

HbA1c staat voor Hemaglobine A1c, dit zijn de versuikerde cellen van de rode bloedkleurstof. De meting van de bloedglucosewaarde wordt verricht als de glucose die aan een hemoglobinemolecuul gebonden is . Hierdoor is de waarde niet afhankelijk van de bloedglucosestijgingen van een maaltijd, maar betreft dit een gemiddelde waarde over een periode van de afgelopen twee tot drie maanden.

Op 6 april 2010 is de eenheid van de HbA1c-waarde veranderd van een percentage naar mmol/mol. De streefwaarde bij diabetespatiënten is zeven procent of lager, wat in de nieuwe eenheid overeen komt met 53 mmol/mol of lager. Dit wordt gedaan om te zien of het bloedglucosegehalte over een langere periode goed is geweest. Hiervoor wordt (meestal bij de huisarts, drie tot vier keer per jaar) bloed afgenomen.

Bovenstaande moet niet worden verward met de waarden die men zelf meet door middel van vingerprikken. Dit betreft een andere meting.

Neurologische testen

Meting van sensibele neuropathie

Het oppervlakkige of beschermende gevoel van de huid wordt gemeten met een 10 grams Semmes Weinstein Monofilament. Het monofilament wordt in willekeurige volgorde op bepaalde, vooraf gedefinieerde plaatsen (minimaal drie) loodrecht gedurende twee seconden op de voetzool gezet. Iedere plaats wordt drie keer getest. Voelt de patiënt het tenminste twee van de drie keer, dan is het gevoel goed. Wanneer hij het slechts een keer voelt op die locatie, wordt het gevoel als afwezig geteld. Er is sprake van neuropathie indien er op minstens twee plaatsen sprake is van een gestoorde 10 grams monofilament test. Deze test zegt iets over de mate waarin de voet risico loopt op het ontstaan van wonden (zie ’Lopen op watten’) en wordt uitgevoerd tijdens de jaarlijkse voetscreening door de praktijkondersteuner, diabetesverpleegkundige, medisch pedicure of podotherapeut.

Meting van het diepere gevoel (vibratiezin)

Met een 128 Herz stemvork wordt het diepere gevoel (vibratiezin) getest van botten in de voet. Als de trillingen niet worden gevoeld, is het diepe gevoel afwezig. Wanneer de trillingen korter dan tien seconden worden gevoeld, dan is het diepe gevoel normaal. Er wordt op vijf vaste plaatsten getest. Er zijn stemvorkspanners  die de stemvorken steeds identiek laten trillen. Hierdoor neemt de betrouwbaarheid van de test toe. Deze test zegt iets over de mate waarin de hersenen kunnen registreren waar de voeten zich bevinden. Dit heeft te maken met stabiliteit en de kans op bijvoorbeeld struikelen en wordt uitgevoerd tijdens de jaarlijkse voetscreening.

Achillespeesreflex

Met een speciaal rubberen hamertje wordt op de achillespees geklopt. Bij gezonde personen zal de vrij hangende voet naar onderen bewegen, door het samentrekken van de achillespees. Dit is een reflex die via de zenuwen plaatsvindt. Bij diabetische neuropathie zal dit proces, als de zenuwen zijn aangetast, niet plaatsvinden. Deze test is een bepaling van de toestand van de zenuwen rondom de achillespees. De meting heeft als resultaat dat de reflex aan- of afwezig is.

Meting ter indicatie voor het bestaan van vaatlijden

Tijdens de jaarlijkse voetscreening zal de behandelaar ‘voelen’ naar de bloedvaten. Net zoals in de pols en hals kan men op twee plaatsen de slagader voelen kloppen, namelijk op de voetrug en langs de binnenkant van de enkel. Dit is een subjectieve meting om te constateren of er nog bloedstroom naar de voeten en tenen toe gaat.

Als het voelen van de slagaders bemoeilijkt wordt, bijvoorbeeld vanwege oedeem (vochtophoping) in het gebied van de enkel of de plaatsen worden handmatig niet gevoeld, kan tot meting van de enkel-arm-index worden besloten.

Enkel-Arm-Index (EAI)

Met een Dopplerapparaatje en een bloeddrukmanchet kan de enkel-arm-index worden gemeten. Hierbij wordt de bloeddruk in de enkel vergeleken met die in de arm. Wanneer de bloeddruk in de enkel minder dan negentig procent is van de bloeddruk in de arm, dan is er vrijwel zeker sprake van een vaatvernauwing in het been. Dit geeft tevens een indicatie of er nog een goede genezing van wondjes aan de voeten verwacht mag worden.

Teendrukmeting

Met het Dopplerapparaat en een kleine bloeddrukmanchet wordt de bloedstroom door de grote teen gemeten. Omdat door de diabetes ook de kleine bloedvaatjes worden aangedaan, geeft dit een indicatie over de bloedstroom naar de tenen.

Temperatuurmetingen  ter indicatie van een beginnende ontsteking bij patiënten met neuropathie

Voor diabetespatiënten met vastgestelde neuropathie bestaat er een methode om thuis zelf de voettemperatuur te meten. In de beginfase, nog voordat er een ulcus ontstaat, is het weefsel licht ontstoken. Vaak wordt dit niet ontdekt. Het doet geen pijn (wordt niet gevoeld), is misschien wat rood, maar dit wordt vaak niet op tijd opgemerkt of is niet aanwezig en niet meetbaar. Een eventuele zwelling is eveneens moeilijk meetbaar. De geringe temperatuursverhoging die dit met zich meebrengt kan echter wel worden gemeten.

Huidthermometer

Met een infraroodthermometer wordt de huidtemperatuur gemeten. Op de voetzool zijn zes vaste punten in kaart gebracht waarop gemeten wordt, zodat de registratie steeds op dezelfde plaatsen geschiedt. De patiënt moet dit twee keer per dag doen. Alle gegevens worden telkens genoteerd. Een verschil van meer dan 2,2°C tussen dezelfde plaats op de linker- en rechtervoet betekent een vroegtijdig signaal dat zich een ulcus gaat ontwikkelen.  De patiënt wordt  geadviseerd contact op te nemen met zijn behandelend therapeut en de voet minder te belasten, door de dagelijkse activiteiten aan te passen, totdat het temperatuurverschil weer minder dan 2,2°C is.

Termoscale

De termoscale  is een weegschaal, met de bijzondere eigenschap dat niet alleen het gewicht en vetpercentage gemeten worden, maar ook de temperatuur van de voetzool op twee plaatsen. Dit moet twee keer per dag worden gemeten en genoteerd. Bij een temperatuurverschil tussen dezelfde plaats op de linker- en rechtervoet van meer dan 2,2°C moet dezelfde actie worden ondernomen als bij de huidthermometer.

Metingen van de Limited Joint Mobility

Het syndroom van de beperkte gewrichtsbeweeglijkheid, de Limited Joint Mobility, is een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van voetulcera. Als gevolg van de verstoorde suikerstofwisseling ontstaat verkleving van de bindweefselcellen van de gewrichtskapsels, met een verstijving van de gewrichten in het hele lichaam als gevolg.

Onze gewrichten moeten allemaal een aantal graden minimaal en maximaal kunnen buigen om efficiënt en ergonomisch te functioneren. Deze waarden zijn per gewricht gedefinieerd. De meting van de bewegingsuitslag van het enkelgewricht en het grote teengewricht kunnen worden gemeten met een goniometer (hoekmeter). Als een gewricht niet het minimum aantal graden behaalt, is dit een indicatie voor het risico op het  ontstaan van wonden onder de voorvoet en de grote teen. Deze test wordt uitgevoerd tijdens de jaarlijkse screening bij de podotherapeut.

Test ter indicatie van de visus

Of iemand zijn eigen voeten nog goed kan zien, kan worden gemeten met een ‘Visus- en voetentest’. Dit is een kaartje met letters in vijf rijen, van groot naar klein, die ook in spiegelbeeld gezien kunnen worden. Om onder de voetzool te kunnen testen is een handspiegel nodig. Het aantal foutloos gelezen regels bepaalt de nauwkeurigheid waarmee de voeten gezien kunnen worden. Slecht zicht op de voeten is een risico voor het krijgen en te laat ontdekken van een diabetische wond.

Test ter indicatie van drukpunten

Met een blauwdrukapparaat wordt de drukverdeling onder de voetzool kwalitatief onderzocht. Voor kwantitatieve gegevens kan de drukverdeling met een digitaal drukmeetplatform worden gemeten.  Bij een verhoogde druk neemt het risico op het krijgen van een ulcus toe. Deze test wordt uitgevoerd tijdens de jaarlijkse screening bij de podotherapeut.

Schoenbeoordeling

Helaas zijn er geen officiële metingen beschikbaar om te bepalen of een schoen de juiste breedte heeft en hoogte van de teenbox. De breedte van de voet kan echter wel op karton nagetrokken worden, uitgeknipt en in de schoen gelegd. Dit geeft een indicatie, maar is geen precieze meting. Als er een uitneembaar voetbed is, kan dit er uitgehaald worden, waarna de voet erop wordt geplaatst wordt (in stand). Dit geeft een goede indicatie over het feit of de schoen over de juiste breedte en lengte beschikt.

Om te bepalen of een  schoen qua lengte goed is voor de voet zijn de volgende metingen geschikt:

Lengtemeting met behulp van voetlengtemeter en binnenmaatstok

De lengtemaat van de voet wordt gemeten door de schuifmaat van de voetlengtemeter op te schuiven tot aan de langste teen.  De schoen wordt gemeten met een binnenmaatstok, waarvan de lengte te verstellen is met behulp van een schroef. De lengte van de voetmaat wordt vervolgens vergeleken met de lengte van de binnenmaat van de schoen.

Lengtemeting met behulp van dynamische blauwdruk en een set grondzoolpatronen

Met behulp van een dynamische blauwdruk (voetafdruk tijdens het lopen) wordt de lengte van de voet bepaald. Hierop wordt een grondzoolpatroon gelegd, zodat dit de afdruk geheel bedekt. Dit grondzoolpatroon wordt in de schoen gelegd en met de hand wordt gecontroleerd of dit precies past, te groot of te klein is.

Meting grootte ulcus

Bij een ontstaan ulcus is een concrete wondclassificatie vereist om een adequate diagnostiek, behandeling en follow-up te realiseren. Hiervoor worden verschillende eigenschappen van de ulcus beschreven.  Een hiervan is de grootte. De lengte en breedte van de ulcus wordt gemeten met een centimeter. Hierdoor kan in de follow-up bekeken worden of de grootte toe- of afneemt. Ook bestaan er mogelijkheden om via digitale fotografie met raster het precieze oppervlak te bereken.
Een ander meetinstrument voor een ulcus is de mate van granulatie (vorming van bindweefsel). Is dit mooi rood, geel of zwart? Aan de hand van percentages wordt in de follow-up de genezingstendens bepaald.

Deel |

Download brochure Diabetes

In dit themaboekje hebben wij alle belangrijke informatie rondom dit thema gebundeld in een handig PDF document. Download het boekje nu.

Download

Bel mij voor een afspraak

Wilt u een afspraak maken? Druk dan op de knop en vul het formulier in. Een van onze medewerkers belt u dan terug op een tijdstip dat het u gelegen komt.

Bel mij