Voetzorg voorkomt
problemen

    Op deze pagina wordt uitgelegd waarom het zo belangrijk is dat diabetespatiënten veel aandacht en zorg hebben voor hun voeten. Diabetes Mellitus wordt ook wel gezien als de onzichtbare ziekte. Dagelijks komen we ongemerkt tientallen mensen tegen met diabetes.

    Op straat, in de bus, in winkels… maar het is niet aan ze te zien. Sommige mensen weten zelf niet eens dat zij diabetes hebben.

    De klachten kunnen in eerste instantie zo licht zijn dat deze niet worden opgemerkt. Vaak wordt deze ziekte dan ook per toeval ontdekt. Niet zelden is het de podotherapeut of de pedicure die ziet dat een wondje aan de voet  maar niet wil genezen.

    Diabetische voet

    Een van de meest vervelende complicaties  van diabetes, waar ook nog eens veel patiënten mee te maken krijgen, is de diabetische voet. In Nederland krijgt een kwart van alle mensen met diabetes te maken met een diabetische voet. Hiervan krijgt ongeveer vijftien procent een ulcus (diabetische wond), wat in vier procent van alle gevallen leidt tot een amputatie. Na deze amputatie overlijdt meer dan zeventig procent binnen vijf jaar. Een complicatie van de diabetische voet is de Charcotvoet. Aan deze ernstig misvormde voet is een apart onderdeel gewijd (zie ‘Charcotvoet’).

    De officiële definitie van de diabetische voet volgens de ‘Richlijn Diabetische Voet 2006’ luidt:

    De verscheidenheid aan voetafwijkingen die ontstaan ten gevolge van neuropathie, macro-angiopathie, ‘limited joint mobility’ en andere gevolgen van metabole stoornissen, die meestal in combinatie voorkomen bij patiënten met diabetes mellitus.

    Neuropathie (zenuwbeschadiging)

    Diabetische neuropathie betekent zenuwbeschadiging ten gevolge van de verstoorde bloedglucosespiegel. De zenuwen die aan het uiteinde van handen en voeten lopen zijn het eerst aangedaan. Dit wordt wel ‘sok en handschoen’–neuropathie genoemd, duidend op het gebied waar de uitval plaatsvindt. Dit heeft invloed op  de sensibele zenuwen (gevoelszenuwen), de motorische zenuwen (de zenuwen die informatie naar en van de spieren regelen) en de autonome zenuwen (de zenuwen die bijvoorbeeld de hartfunctie en de bloeddruk reguleren en daarmee de doorbloeding van de voeten).

    Sensibele neuropathie

    Wat het meest opvalt, is het uitvallen van het oppervlakkige gevoel van de huid en de pijnsensatie. Het proces van gevoelsvermindering wordt vaak niet gemerkt. Men merkt wel als iets meer pijn doet, maar niet als iets minder pijn doet. Dat is natuurlijk zeer verraderlijk. Hierdoor hebben deze mensen niet in de gaten dat zij niet goed meer voelen. Dit kan grote gevolgen hebben. Als zij dan in een glasscherf of een steentje trappen, voelen zij dit niet en kunnen er ongemerkt wondjes ontstaan. Dit is ook het geval als  er iets scherps in de schoen zit of de schoenen te klein zijn. De wondjes genezen langzamer dan normaal door de gebrekkige bloedtoevoer (zie onder ‘angiopathie’) en ook kan er sneller een infectie bij komen.

    Als het gevoel afneemt of afwezig is, kan ook de schoen niet goed gevoeld worden en weet men niet waar deze knelt of drukt. Zo kunnen drukplekken ontstaan, die voor eeltplekken en diabetische wonden (ulcera, zie onder) kunnen zorgen. Omdat mensen hun schoenen om de voet willen voelen, is men geneigd om te kleine schoenen te kopen.

    Ook zal de gevoelswaarneming van temperatuur afnemen, waardoor eventuele verbrandingen niet worden opgemerkt, zoals te heet badwater of een föhn. Het is echter ook mogelijk dat de ontwikkeling van sensibele neuropathie met vreemde gevoelssensaties gepaard gaat (zie ‘Lopen op watten’). Ook het diepere gevoel vanuit de botten en gewrichten kan zijn aangetast. Bij het lopen over een oneffen ondergrond, zoals keien of een scheve stoep, kunnen de voeten zich niet meer aanpassen aan de ondergrond omdat de voet geen zenuwinformatie over die ondergrond krijgt. In wezen is iedere stap op oneffen grond een mechanische overbelasting.

    Motorische neuropathie

    Bij zenuwuitval naar de spieren zijn de kleine voetspiertjes het eerst aangedaan. Normaal is er een balans tussen alle spieren en spiertjes in de voet.  Bij uitval van de kleine spiertjes zullen de grote spieren, die van het onderbeen naar de voeten lopen, gaan overheersen en ontstaat een holle voet (pes cavus) met klauwtenen of juist een hele doorgezakte voet (pes planus). Dit heeft gevolgen voor de drukverdeling onder de voet. Die moet nu over een kleiner oppervlak worden verdeeld. Alleen de hiel, de bal van de voet en de topjes van de tenen hebben nog grondcontact. Het vetkussen onder de bal van de voet lijkt naar voren te schuiven, waardoor de bal van de voet minder schokdemping kan opvangen en overbelast wordt. Dit heeft eeltplekken onder de bal van de voet tot gevolg.  Eeltvorming in combinatie met ongevoeligheid is meestal de oorzaak van het ontstaan van wonden.

    Autonome neuropathie

    Dit betreft de onwillekeurige zenuwen, die onder andere voor vochtregulatie van het lichaam zorgen, zoals de doorbloeding en zweten. De voet kan rood zijn, warm aanvoelen en de aderen op de voetrug zijn gezwollen. Als gevolg ontstaat een droge, dunne, kwetsbare, glanzende of schilferige huid. De nagels kunnen  brokkelig worden en een derde van het onderste deel van het onderbeen zal zijn beharing verliezen. Door minder afscheiding van zweet wordt het eelt dik en breekbaar, zodat eerder kloven ontstaan. Dit vormt een risico voor het ontstaan van diabetische wonden. Doordat de bloedstroom in de voet verhoogd is, vindt sneller botontkalking plaats. Dit vergroot het risico op botbreuken in de voet. Bij het ontbreken van de pijnzin wordt een breuk niet gevoeld met alle consequenties van dien.

    Macro-angiopathie

    Macro-angiopathie  duidt op aantasting van de grote bloedvaten door afzetting van vetachtige substanties tegen de wand. Deze ‘plaques’ zijn verantwoordelijk voor vernauwing van de bloedvaten, waardoor de bloedvoorziening naar de lichaamscellen en –weefsels afneemt. Dit leidt tot een tekort aan zuurstof  (ischemie), met name bij inspanning. Het is vergelijkbaar met atherosclerose (zie onder ‘Aandoeningen’), dat bij mensen zonder diabetes ook optreedt.  Bij diabetespatiënten treedt dit verschijnsel van dichtslibben van de grote bloedvaten echter eerder op. Als de vernauwing van de slagaderen in de benen optreedt, krijgen de benen tijdens het lopen te weinig zuurstof, waardoor ‘verzuring’ van de kuit- of bovenbeenspieren optreedt. Dit geeft pijn en krampen. De persoon in kwestie blijft dan even staan, waardoor er nieuwe zuurstof naar de spieren kan komen en de klachten afnemen. Dit noemt men ook wel ‘etalagebenen’; als men bij een etalage onopvallend even stilstaat, gaat het daarna weer.

    De medische term voor dit fenomeen is claudicatio intermittens. Bij een zeer ernstige vorm van ischemie loopt het been of de voet grote risico’s op een definitieve afsluiting van het bloedvat. Op het moment dat een beenslagader helemaal afgesloten is, sterft het weefsel dat daarachter ligt af. Dit begint aan de tenen en breidt zich uit naar boven. Dit dode weefsel wordt gangreen genoemd. Een teentje met droog gangreen zal op den duur zelf afvallen. Nat gangreen ontstaat als er een wond is in de huid, waardoor bacteriën  binnendringen en een infectie veroorzaken. Dit is een ischemische wond; er is een gebrek aan zuurstof om de wond normaal te laten genezen. De wond is zwart, vochtig en stinkend. Aangezien bacteriën onder deze omstandigheden zeer moeilijk te bestrijden zijn en zich snel uitbreiden, ontstaat er levensgevaar en zal er tot amputatie van het betroffen lichaamsdeel moeten worden overgaan.

    Macro-angiopathie  is ook de boosdoener voor andere complicaties van de diabetes, zoals problemen met de ogen en  nieren.

    Limited joint mobility

    Letterlijk vertaald is dit ‘beperkte beweeglijkheid van gewrichten’. De beweeglijkheid van de voetgewrichten is verminderd ten gevolge van bindweefselveranderingen. Stijfheid in het enkelgewricht en grote teengewricht heeft gevolgen voor het looppatroon. Dit resulteert in overbelasting van delen van de voet. Dit uit zich meestal als eeltvorming  onder de bal van de voet en onder de grote teen en vergroot de kans op het ingroeien van de nagel van de grote teen (unguis incarnatus).

    Ulcus

    Een ulcus bij een diabetespatiënt is een huiddefect (wond of zweer) onder de enkel, die geen of weinig genezing laat zien. Ulcera kunnen ontstaan door de combinatie van neuropathie en mechanische stress of door de combinatie van doorbloedingsstoornis en mechanische stress. Vaak zijn alle factoren aanwezig. Ulcera genezen slecht bij vaatproblemen, terwijl de kans op infecties dan juist is toegenomen. In de meeste gevallen worden wonden aan de voeten veroorzaakt door eelt. Eelt is hard en de huid die eronder zit is zacht. Als dit ten opzichte van elkaar gaat schuiven, ontstaat  een blaar (vaak een bloedblaartje, te zien als een donkere verkleuring in of onder het eelt) of scheur. Als het eelt dan verwijderd wordt, komt er een wond onder te voorschijn.

    Met bovenstaande informatie proberen we duidelijk te maken waarom het zo belangrijk is dat diabetespatiënten veel zorg en aandacht hebben voor hun voeten. Aangezien de verschillende processen vaak sluipend hun intrede doen, is het erg belangrijk dat de voeten goed verzorgd worden en dat deze regelmatig worden nagekeken. Ook een jaarlijkse gescreend hoort hierbij.

    Als het zicht door de diabetes afneemt, kan men de eigen voeten ook niet meer goed zien. En als de beweeglijkheid van de gewrichten afneemt, kan men de voeten mogelijk ook niet meer bereiken om deze goed schoon en droog te houden of de nagels te knippen. Het beste is dan om de voeten bij een pedicure met diabetische aantekening of een medisch pedicure te laten verzorgen. Dan is men er zeker van dat er regelmatig iemand is die de voeten controleert en die adviezen kan geven. Ook kennis over de ziekte diabetes mellitus is van groot belang. Hoe meer men weet, des te zorgvuldiger  met de voeten wordt omgegaan en des te eerder wordt gesignaleerd als er iets niet in orde is. Dit kan veel narigheid voorkomen.

    Neuropathie is meestal niet te voorkomen, maar mechanische stress wel. Bijvoorbeeld door het dragen van goed schoeisel in de juiste maat, eventueel aangevuld met steunzolen (zie hiervoor ‘Schoeisel en steunzolen’).

    Bekijk de Penders diabetes video (i.s.m. Gezondheidsplein)

    De diabetische voet [Penders Voetzorg] from Penders Voetzorg on Vimeo.

    Deel |

    Download brochure Diabetes

    Download brochure Diabetes

    In dit themaboekje hebben wij alle belangrijke informatie rondom dit thema gebundeld in een handig PDF document. Download het boekje nu.

    Download

    Bel mij voor een afspraak

    Bel mij voor een afspraak

    Wilt u gebeld worden voor een afspraak? Druk dan op de knop en vul het terugbelformulier in. Wij bellen u dan terug op een tijdstip dat het u gelegen komt.

    Bel mij